Skip to main content

Ray, çekmece kapalıyken görünmez; ama çekmecenin ne kadar dışarı geleceğini, nasıl kapanacağını ve içine ne kadar yük konabileceğini o belirler. Çekmece rayı çeşitleri dört soruda ayrışır: ray nerede durur, çekmece ne kadar açılır, ray ne kadar yük taşır, çekmece nasıl kapanır. Ray, menteşe ve kulpla birlikte numune üzerinden seçilir; özel ölçü mutfak dolabı yaptırma sürecinde donanımın hangi aşamada seçildiğini mutfak dolabı sayfamızın aşama tablosunda gösterdik.

Kısaca: Çekmece rayı çeşitleri nelerdir, hangisi seçilmeli?

İncelediğimiz üretici belgelerinde dört tür öne çıkıyor: yandan bilyalı teleskopik ray, alttan gizli ray, metal yanaklı çekmece kutusu ve makaralı ray. Açıkken ray görünmesin istiyorsanız alttan gizli ray ya da rayı gizli bir kutu sistemi düşünülür; seçimi açılım, fren, çekmecenin ağırlığı ve genişliği tamamlar, taşıma değeri modelin föyünden okunur.

Çekmece rayı çeşitleri tek tabloda: bilyalı teleskopik, alttan gizli, metal yanaklı ve makaralı ray

Mutfak dolabı çekmece rayı seçiminde ilk ayrım rayın nerede durduğudur: çekmecenin yanında mı, altında mı, yoksa metal çekmece yanağıyla birlikte gelen bir sistemin içinde mi. Değerleri üç yabancı donanım üreticisinin katalog, ürün ve teknik yardım sayfalarından aldık; onlara birinci, ikinci ve üçüncü üretici diyoruz. Üçüncüsü bir bilyalı ray üreticisi; modellerine bir tedarikçinin İngiltere kataloğundan baktık.

Dışarı çekilmiş katmanlı ahşap çekmecenin yanında görünen metal çekmece rayı, bölmeli kaşıklıkta kaşık tutan eller ve tezgâhta çaydanlık

Örnek: Çekmece açıldığında yanına takılı metal ray görünüyor; yandan takılan raylar açıkken böyle seçilir, alttan gizli ray ise çekmece tabanının altında kalır.

Birinci üreticinin kataloğu çekmeceleri metal yanaklı ve ahşap, rayları gizli ve görünür, açılımı tam ve kısmi diye ayırıyor. Aşağıdaki tablo üç üreticinin belgelerinden derlendi; değerler incelediğimiz modellere aittir, marka önerisi değildir:

TürNerede dururHareketi sağlayanİncelenen modellerde açılımFöydeki yük sınıfı örnekleri
Yandan bilyalı teleskopik rayÇekmecenin iki yanında; açılınca görünürKafeste dönen bilyalarTam (üçüncü üretici iki parçalı, kısmi açılımlı bilyalı ray da tanımlıyor)İkinci üreticide 45 kg; üçüncü üreticinin bir modelinde boya göre 43–45 kg
Alttan gizli rayAhşap çekmecenin altında; görünmezBirinci üreticide plastik silindirlerTam ya da kısmiİkinci üreticide 25 ve 30 kg; birinci üreticinin bir sisteminde 40 ile 70 kg arası
Metal yanaklı kutu sistemiGövde rayı, metal yanak ve cephe bağlantısı tek sistemBirinci üreticinin iki sisteminde plastik silindirlerBirinci üreticinin üç sisteminde tamBirinci üreticide 40 ve 70 kg; bir sistemde 30 ve 65 kg
Makaralı rayÇekmecenin iki yanında; görünürMakaralarKısmiİkinci üreticide 25 kg

Makaralı çekmece rayı incelediğimiz modelde görünür ve kısmi açılımlıdır; açılım farkını aşağıda anlatıyoruz.

Teleskopik çekmece rayı nedir, bilyalı ray nedir?

Teleskopik çekmece rayı, iki ya da üç parçanın birbirinin üzerinde kayarak rayın kapalı boyunun ötesine uzandığı raydır; tanımı üçüncü üreticinin terimler sözlüğünden aldık. Bilyalı ray ise bu kaymayı bir kafesin içinde dönen bilyalarla sağlar.

İki kavram aynı şeyi anlatmaz. Birinci üreticinin gizli rayının parçaları da birlikte hareket edip çekmeceyi tam açar, ama yük bilya yerine plastik silindirlerle taşınır. Bizim okumamıza göre teklifteki “teleskopik ray” ifadesi, rayın nereye takıldığını ve neyle kaydığını tek başına söylemez. Yandan bilyalı rayın bir de kalınlığı var: incelediğimiz bilyalı rayların hepsi 12,7 mm; yandan takıldığında çekmece kutusu her iki yanda bu kalınlık ve üreticinin istediği küçük bir boşluk kadar gövdeden dar çizilir.

Alttan gizli ray mı, yandan bilyalı ray mı? Görünüş, çekmece, ayar ve genişlik

Alttan raylı çekmece ile yandan raylı çekmece arasındaki görünüş farkı açık: gizli raylı çekmece açıldığında ray tabanın altında kalır, yandan bilyalı rayda çekmecenin yanında metal profil görünür. Öteki farkları föylerle karşılaştırdık:

ÖlçütYandan bilyalı teleskopik rayAlttan gizli ray
ÇekmeceAhşap; iki yanda ray kalınlığı kadar payAhşap; yanak kalınlığı föyde sınırlı: birinci üreticinin bir rayında 11–16 mm, ikinci üreticide en çok 16 mm
Cephe ayarıÜçüncü üreticinin bir modelinde düşey ayarİncelenen modellerde aletsiz ayar; ikinci üreticinin bir modelinde yükseklikte +3 mm, yanda ±1,5 mm
FrenFrenli ve frensiz modeller ayrıİncelenen gizli raylarda entegre
Geniş çekmeceÜçüncü üreticinin iki modelinde çekmece genişliği ray boyunu geçmemeliBirinci üretici kısa nominal uzunluklu geniş çekmecede yan stabilizasyon öneriyor

Birinci üretici gizli raylarının tam yüklü çekmecede de az sarktığını yazıyor; bu bir üretici beyanıdır. Okuduğumuz kaynaklarda iki türü aynı deneyle karşılaştıran bağımsız bir veri yok, bu yüzden birini ötekinden sağlam ilan etmiyoruz.

Açıkken rayın görünmesini istemiyorsanız ya da kulpsuz cephede bas-açı frenle birlikte düşünüyorsanız gizli raya bakılır: incelediğimiz iki üreticinin birer gizli rayı entegre frenle geliyor ve bas-aç ünitesiyle birleştirilebiliyor (birinci üreticide en kısa, 250 mm’lik boy hariç); çekmece kutusu da bu rayların yanak sınırına göre çizilir. Yandan bilyalı rayda fren modele bağlıdır ve ray açıkken görünür. Tasarım Geliştirme’de numune varsa çekmeceyi dolu hâlde açıp yanlara oynamasına ve kapanışına bakmanızı öneririz.

Metal yanaklı çekmece rayı: kutu sisteminde ray, yanak ve cephe

Metal yanaklı çekmece rayı, ahşap çekmeceye sonradan takılan ayrı bir parça değildir. Birinci üretici sistemlerinden birini üç ana parçayla tarif ediyor: gövdeye takılan ray, çekmecenin yanağı ve cephe. Kutu sisteminde ray sistemle birlikte geldiği için teklifteki sistem adı ve modeli rayı da tanımlar.

İnce beyaz yanaklı açık çekmecede çırpma teli, siyah bir kap ve renkli spatulalar; üstte metal kulp

Örnek: Bu çekmecenin yanakları ince ve düz bir profil hâlinde; metal yanaklı kutu sistemlerinde ray, yanak ve cephe bağlantısı tek sistem olarak gelir.

Bu üreticinin kataloğundaki özet çizimde üç metal yanaklı sistemin rayı gizli ve tam açılımlı; dördüncü bir metal yanaklı sistemin rayı ise görünür ve kısmi açılımlı. Ahşap çekmeceden farkı, yanağın hazır gelmesi ve çekmece yüksekliği ile iç bölücülerin sisteme bağlı olmasıdır; çekmece kutusunun föydeki yüksekliklerini ve iç bölücülerin çekmece sistemine nasıl bağlandığını mutfak dolabı iç düzeni yazımızda anlattık.

Kısmi, tam ve fazla açılım: tam açılır çekmece rayı ne kazandırır?

Tam açılır çekmece rayı, çekmeceyi rayın boyu kadar dışarı getirir. Üçüncü üretici ray açılımını anlatan teknik yardım sayfasında üç düzey tanımlıyor: kısmi açılımda çekmece ray boyunun yaklaşık dörtte üçü kadar, tam açılımda ray boyu kadar, fazla açılımda ray boyundan fazla açılır.

Fırının yanında dışarı çekilmiş siyah kulplu beyaz çekmece; sağda petrol mavisi dolaplar, solda ocak ve ahşap raf

Örnek: Dışarı çekilen bu çekmecenin yan yüzü gövdenin önüne çıkmış; tam açılır rayda çekmece ray boyu kadar dışarı gelir ve en arkadaki eşyaya da kolayca uzanılır.

Kısmi açılımda erişimden ödün verilir: üçüncü üreticiye göre açık çekmecenin arka kısmı gövdede kalabilir. Karşılığında iki parçalı rayın tasarımı daha basit, kesiti daha küçük olabilir. İkinci üreticinin 300 mm’lik makaralı rayının föyü de 69 mm açılım kaybı veriyor; yani çekmece ray boyu kadar dışarı gelmiyor. Birinci üreticiye göre ise tam çekişte çekmecenin en arkasındaki eşyaya da kolayca uzanılır.

Açılım her çekmecede aynı olmak zorunda değil. İkinci üretici, geçmeli montajlı kısmi ve tam açılımlı gizli raylarında aynı gövde, çekmece ve cephe ölçüsünü kullanıyor; bizim çıkarımımız, bu modellerde açılımın çekmece çekmece seçilebileceğidir. Tam açılım da ancak çekmecenin önü boşsa işe yarar; sürgülü kapaklı gardıropta çekmecenin neden kanat aralığına göre çizildiğini gömme dolap yazımızda anlattık.

Çekmece rayı kaç kg taşır? Yük sınıfı nasıl okunur?

Bir çekmece rayının kaç kg taşıdığı modele göre değişiyor; ikinci üreticinin bir gizli rayında bile 10 ve 30 kg’lık iki sınıf var. Rakamı okumak için üç şeye bakılır.

Önce değerin neyi kapsadığına bakılır. İkinci üreticinin kalite kriterleri belgesine göre katalogdaki taşıma değeri çekmecenin kendi ağırlığını, cephesini ve içindekileri birlikte kapsar; üçüncü üretici de çekmecenin ağırlığının ve beklenen içeriğin hesaba katılmasını istiyor.

Değer belirli bir boy için verilir. İkinci üretici değeri 500 mm’lik referans boy için veriyor; başka nominal uzunluklarda değişebiliyor. Üçüncü üreticinin yardım sayfasına göre değer, 450 mm boyunda, aralarında 450 mm bulunan ve yandan takılmış bir ray çifti için veriliyor. Bu üreticinin incelediğimiz modellerinde ise boyun etkisi değişiyor: ince profilli bir rayda 200 mm’lik ray 16 kg, 400 ve 450 mm’lik ray 45 kg, 550 mm’lik ray 30 kg; başka bir modelde değer 250’den 700 mm’ye kadar bütün boylarda aynı. Değer, seçilen boyun föydeki satırından okunur.

Değeri düşüren durumlar da var. Birinci üretici yük sınırlarının standart mutfak uygulamaları için verildiğini; çok ağır ya da yüksek cephede, çok kısa ya da çok uzun nominal uzunlukta ve çok geniş çekmecede toplam taşıma değerinin azaltılması gerektiğini yazıyor. Üçüncü üreticiye göre bazı bilyalı raylar çekmecenin altına yatay da takılabiliyor, ama o zaman değer föydekinin dörtte birine iniyor.

Ray boyu ve gövde derinliği: nominal uzunluk nasıl seçilir?

Çekmece rayı uzunluğu, üreticilerin nominal uzunluk dediği adımlarla gelir: birinci üreticinin bir gizli ray sisteminde 250–750 mm, ikinci üreticinin bilyalı rayında 250–700 mm, tam açılımlı gizli rayında 250–600 mm. Rayın sığacağı yer gövdenin iç derinliğidir: birinci üreticinin bir gizli ray sisteminin planlama çiziminde gövde iç derinliği en az nominal uzunluk artı 3 mm olmalı; yan stabilizasyon kullanılırsa buna 12 mm daha ekleniyor.

İncelediğimiz gizli raylarda çekmece kutusu raydan kısadır; birinci üreticide nominal uzunluk eksi 10 mm. Üçüncü üretici uygulamanın izin verdiği en uzun rayı öneriyor; ama bazı modellerde uzun boyda yük sınıfı düşüyor. Bizim önerimiz, ray boyunun gövdenin iç derinliğine sığan boylar arasından, o boyun föydeki yük satırıyla birlikte seçilmesidir; bu yüzden genel bir dolap derinliği vermiyoruz.

Derin çekmece rayı: yüksek cepheli ve ağır çekmecede neye bakılır?

Bu yazıda “derin çekmece” derken cephesi yüksek, tencere gibi uzun eşya alan çekmeceyi kastediyoruz; böyle bir çekmecenin rayında iki değere bakılır. İkinci üretici deneylerini 130 mm cepheli çekmecelerle ve 300 mm cepheli tencere çekmeceleriyle yaptığını, en yüksek cephe yüksekliğini özellikle malzemenin, çekmece ölçüsünün ve rayın belirlediğini yazıyor. Birinci üretici ise bir gizli ray sisteminin 60 ve 70 kg sınıflarını yalnız 450–750 mm nominal uzunluklarda veriyor. Böyle bir çekmecede yük sınıfının ve cephe yüksekliği sınırının föyden teklife geçirilmesini öneririz.

Frenli çekmece rayı: yumuşak kapanma, kendiliğinden kapanma ve kapalı tutma

Frenli çekmece rayı kapanışı yavaşlatır; çekmece kontrollü ve yumuşak biçimde yerine oturur. Fren ile onunla karıştırılabilecek iki kapanış özelliğini, incelediğimiz belgelere göre aşağıdaki tabloda ayırdık.

Beyaz kulpsuz dolaplı mutfakta ahşap tezgâh altında kapalı çekmece sırası; önde bitki ve meyve sepeti

Örnek: Tezgâh altındaki kulpsuz çekmece cepheleri kapalıyken aynı hizada duruyor; frenli rayda kapanış yavaşlar ve çekmece bu hizaya kontrollü biçimde oturur.

ÖzellikNe yaparİncelediğimiz örnek
Fren (yumuşak kapanma)Kapanışı yavaşlatırÜçüncü üreticinin frenli bilyalı rayında kapanışın son 45 mm’sinde; birinci ve ikinci üreticinin gizli raylarında entegre
Kendiliğinden kapanmaBir yay çekmeceyi kapatır, geri sekmesini önlerİkinci üreticinin makaralı rayında entegre
Kapalı tutmaKapalı çekmeceyi, ek kuvvet uygulanana kadar kapalı tutarÜçüncü üreticinin incelediğimiz bilyalı raylarında

Teklifte “frenli” kelimesi tek başına yetmez: frenin rayın kendisinde mi olduğunu, kendiliğinden kapanma ya da kapalı tutmayla karıştırılmadığını ve her çekmecede bulunup bulunmadığını yazılı görmenizi öneririz. Kapaklarda aynı işi frenli menteşe görür; menteşede entegre fren ile menteşeye eklenen fren parçasının farkını menteşe yazımızda anlattık.

Senkronize ray ve yan stabilizasyon: iki yan birlikte çalışsın

“Senkronize” sözcüğü iki ayrı şeyi anlatabilir. Biri rayın kendi parçalarının birlikte hareketidir: birinci üretici gizli rayının parçalarının eş zamanlı hareket ettiğini yazıyor. Öteki, iki yandaki rayı birbirine bağlayan parçadır: ikinci üretici bas-aç ünitesi için isteğe bağlı bir senkronizasyon parçası sunuyor, birinci üreticinin bas-aç destekli rayı tek bir senkronizasyon miliyle takılıyor. Bas-aç ünitesinin çekmecede yumuşak kapanmayla nasıl birleştirildiğini kulpsuz mutfak yazımızda kısaca anlattık. Geniş ve nominal uzunluğu kısa çekmecede birinci üretici bir yan stabilizasyon seti tavsiye ediyor. Bas-aç varsa senkronizasyon parçasının, geniş çekmecede yan stabilizasyonun teklife dâhil olup olmadığını sormanızı öneririz.

Çekmece rayında dayanım: EN 15338 kapsamı ve seviyeler

EN 15338, mobilyada çekmece gibi dışarı çekilen elemanların (standardın deyişiyle uzama elemanlarının) ve bileşenlerinin dayanım ve dayanıklılık standardıdır. Kapsam metnini kamuya açık yayımlayan Estonya standart kuruluşu EVS’nin EN 15338’in kapsamını veren standart sayfasına göre standart, masa uzatmaları dışındaki bütün çekilir elemanları ve bileşenlerini her kullanım alanında kapsıyor. Deneylerdeki yük, kuvvet ve hızlar olağan kullanımı ve makul olarak beklenebilecek hatalı kullanımı taklit edecek biçimde seçiliyor; deneyler tanımlı bir deney düzeneğinde, yalnız çekilir eleman ve onu bağlayan vida gibi parçalar üzerinde yapılıyor. Sonuçlar mobilyanın performansı için yalnız yol gösterici ve yalnız denenen eleman için geçerli; yaşlanma ile ısı ve nemin etkisi kapsamda değil.

Seviyelerin deney değerleri standardın tam metninde; o metni okumadığımız için aradaki farkı rakamla vermiyoruz. İkinci üretici ürün sayfalarında EN 15338 seviyesini yazıyor: incelediğimiz makaralı rayında seviye 1, yandan bilyalı rayında seviye 2, gizli raylarında seviye 3.

Mutfak dolabının bütününe ait dayanım, dayanıklılık, denge ve güvenlik deneyleri ise EN 16122 ve EN 14749’un konusu; bu iki standardın kapsamını menteşe yazımızda kısaca anlattık.

Çekmece rayı süreçte nerede seçilir? Yedi aşama ve teklif kontrol listesi

Ray kararı yedi aşamada netleşir. İlk Görüşme ve Keşif’te çekmecelerde ne saklanacağı konuşulur; Konsept Geliştirme’de kulplu ya da kulpsuz cephe ve rayın görünüp görünmeyeceği, Ön Tasarım’da çekmeceli gövdeler belirlenir. Tasarım Geliştirme’de ray türü, açılım, yük sınıfı ve fren föy üzerinden, mümkünse numuneyle seçilir. Uygulama Projeleri’nde nominal uzunluk, gövde iç derinliği ve çekmece kutusunun ölçüleri imalatların net ölçüleriyle çizildiği sistem ve imalat detaylarına işlenir. Uygulama ve Şantiye Yönetimi aşamasında uygulamayı takip ediyor, kalite kontrollerini yapıyoruz. Teslim ve Takip’te her çekmecenin açılışını ve kapanışını tek tek denemenizi öneririz.

Teklifte ve çizimde raya özgü bakılacak noktaları topladık; bu bir mevzuat şartı değil, önerimizdir:

  • Ray türü, üreticisi ve modeli
  • Açılım: kısmi, tam ya da fazla; hangi çekmecede hangisi
  • Yük sınıfı ve hangi nominal uzunluk için verildiği
  • Nominal uzunluk ve gövde iç derinliği, yan stabilizasyon varsa ek derinlik
  • Çekmece genişliği, föydeki genişlik sınırı ve gerekiyorsa yan stabilizasyon
  • Kapanış: rayda fren (yumuşak kapanma), kendiliğinden kapanma ya da yalnız kapalı tutma; her çekmecede hangisi
  • Bas-aç varsa senkronizasyon parçası
  • Föyde yazıyorsa EN 15338 seviyesi, korozyon deneyi ve çalışma sıcaklığı

Bu liste, rayın frenli olup olmadığını ve çekmecenin tam açılıp açılmadığını soran kapsam satırının ayrıntısıdır; öteki teklif kalemleri o yazıda.

2010’da kurulan Parada Interiors olarak bugün Tuzla’daki ofisimizde tasarlıyor, Pendik Kaynarca’daki üretim tesisimizde üretiyoruz. Mutfak dolabı, gömme gardırop ve komodin gibi parçalarda çekmece rayı ayrı bir donanım kalemidir; bu yüzden türünü, üreticisini, modelini ve yük sınıfını teklifte ayrı bir satırda görmenizi öneririz. Donanımı gövde ve kapaktan ayrı bir katman olarak ele aldığımız malzeme kararlarını özel ölçü mobilya sayfamızda bulabilirsiniz. Hizmet bölgemiz İstanbul, Kocaeli ve Yalova; bedel keşif ve kapsam netleştikten sonra belirlenir.

Sıkça Sorulan Sorular

Makaralı ray ile bilyalı ray arasındaki fark nedir?

Fark, hareketi neyin sağladığıyla başlar: makaralı rayda çekmece makaralar üzerinde, bilyalı rayda bir kafesin içinde dönen bilyalar üzerinde kayar. Bir üreticinin incelediğimiz iki modelinde makaralı ray görünür, kısmi açılımlı, 25 kg sınıfında ve EN 15338 seviye 1; yandan bilyalı ray tam açılımlı, 45 kg sınıfında ve seviye 2. Karşılaştırma bu iki model içindir; teklifteki rayın kendi föyüne bakılır.

Her çekmecede tam açılır ray gerekir mi?

Gerekmez. Kısmi açılımda açık çekmecenin arka kısmı gövdede kalabilir, ama bir üretici kısmi çekişli rayını komodin gibi küçük mobilyalar için uygun buluyor. İncelediğimiz bir üreticinin geçmeli montajlı gizli raylarında iki açılım aynı gövde ölçüsüne uyduğu için açılımı çekmece çekmece seçmek mümkün görünüyor.

Teklifte yalnız “frenli teleskopik ray” yazıyorsa ne sormalıyım?

Bu ifade rayın türünü ve sınıfını söylemez. Rayın yandan mı alttan mı takıldığını, bilyalı mı silindirli mi olduğunu, açılımın tam mı kısmi mi olduğunu, yük sınıfının hangi nominal uzunluk için verildiğini ve frenin her çekmecede bulunup bulunmadığını yazılı isteyin; föyde yazıyorsa EN 15338 seviyesini de.

EN 15338 seviyesi ne anlatır?

EN 15338, çekmece gibi dışarı çekilen elemanların dayanımını ve dayanıklılığını deneylerle sınayan Avrupa standardıdır; sonuçlar yalnız denenen eleman için geçerli. İncelediğimiz bir üretici raylarına seviye 1, 2 ya da 3 yazıyor; seviyelerin deney değerleri standardın tam metninde olduğu için teklifte rayın seviyesinin föyden aktarılmasını isteyin.

Banyo ya da balkon dolabında çekmece rayında neye bakılır?

Korozyona ve sıcaklığa. EN 15338 bir korozyon deneyi içeriyor, ama yaşlanma ile ısı ve nemin etkisi kapsamında değil. İncelediğimiz bir üretici raylarının 72 saatlik yoğuşma suyu deneyini karşıladığını yazıyor; bir bilyalı ray üreticisi ise raylarını iç mekân için tasarladığını ve aşırı nemden korunmaları gerektiğini belirtiyor. Bu üreticinin incelediğimiz iki modeli için bir tedarikçi kataloğu çalışma sıcaklığını 10–40 °C veriyor (üreticinin yardım sayfası ise “ticari” diye nitelediği raylar için −20 ile 70 °C yazıyor); ısıtılmayan bir balkon için föyde korozyon deneyine, kullanım ortamına ve çalışma sıcaklığına bakın. Balkon dolabı teklifinde menteşe ve raylar için istenen üretici föyünü balkon dolabı rehberimizde listeledik.

Çekmecelerinizi ray ve açılım kararıyla birlikte planlayalım

İlk görüşme için hangi çekmecede ne saklayacağınızın ve en ağır eşyalarınızın (tencere, tabak, şişe) kısa bir listesi, kulplu ya da kulpsuz cephe tercihiniz ve mutfağın planı ya da birkaç fotoğrafı yeterli. Projenizi anlatın. Formda proje türü, il ve ilçe, başlangıç tarihi, metrekare ve bütçe aralığı soruluyor; bu bilgilerle ilk görüşmeyi doğru hazırlıkla yapıyoruz.

Önce telefonda konuşmak isterseniz 0530 822 57 28 numaralı hattımızı arayabilir, e-posta ve adres bilgilerimize iletişim sayfamızdan ulaşabilirsiniz.