Skip to main content

Müşteri bir pastaneyi vitrin ve salon olarak görür; arkasında un, şeker, krema ve fırınla çalışan bir üretim yeri vardır. İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik de ikisini ayrı yerlerde düzenler: pastaneyi sıhhî işyerlerine ayrılan ekte sayar; pasta, börek ve ekmek üretim yerlerini ise gayrisıhhî müesseseler listesinde. Bu yazıda pastane tasarımı kararlarını ruhsattaki başlıktan imalathaneye, vitrinden fırınlı dükkâna kadar sırayla ele alıyoruz. Personel sayısı ve gıda güvenliği planı gibi işletmeye bağlı şartlar konumuz değil.

Kısaca: Pastane tasarımı nasıl olmalı?

Pastane tasarımı, ne üretip ne satacağınızın ruhsattaki karşılığıyla başlar: pastane sınıfı salonu, mutfağı ve tuvaleti belirler; pasta ve börek üretimi ayrı bir faaliyet sayılabilir; ekmek fırınında ruhsat yönetmeliği, istisnaları dışında, ayrık nizamda müstakil bina ve günlük üretime göre asgari alan arar. Ardından imalathane tek yönlü akışla, satış alanı vitrine göre çizilir.

Pastane açma şartları: ne üreteceğiniz ruhsatta hangi başlığa girer?

Pastane açma şartlarının bir kısmı işletmeciye, bir kısmı mekâna bağlıdır. Mekâna bağlı olanları dükkânda ne üretilip ne satılacağı belirler; bu yüzden ilk iş, ürün listesini ruhsat yönetmeliğindeki başlıklara çevirmektir. Tabloda orta sütun yönetmeliğin metnini aktarır, son sütun bizim çıkarımımızdır.

Dükkânda ne yapılacakRuhsat yönetmeliğinde neredePlana getirdiği (çıkarımımız)
Pasta ve tatlı satışı, oturmaEK-1’de (sıhhî müesseseler) F bölümü “Pastaneler”: birinci, ikinci ve üçüncü sınıfÜç bölümlü mutfak; salonun zemini, duvarı, iklimlendirmesi ve tuvalet sınıfa göre değişir
Pasta, poğaça, börek, simit gibi ürünlerin üretimiEK-2’nin üçüncü sınıf gayrisıhhî müesseseler listesi (C), 6.10: “Hamur, yufka, bazlama, simit, poğaça, kadayıf, mantı, pasta, börek ve benzeri unlu mamullerin üretim yerleri”Üretim bölümü satıştan ayrı bir faaliyet olarak değerlendirilebilir; nasıl ele alınacağına belediye karar verir
Ekmek, sade pide ve ekmek çeşitleri üretimiGünlük üretime göre EK-2’nin ikinci sınıf listesi (B), 6.15 ya da üçüncü sınıf listesi (C), 6.19; ayrıca yönetmeliğin 5. maddesiAsgari alan, yükseklik ve müstakil bina şartı (fırınlı dükkân bölümünde)

Ruhsat yönetmeliğinin 4. maddesine göre gayrisıhhî müessese, faaliyeti sırasında çevresindekilere zarar veren ya da vermesi muhtemel olan veya doğal kaynakların kirlenmesine sebep olabilecek işyeridir; üçüncü sınıf gayrisıhhî müessese ise konutların yanında açılabilmesi için sıhhî nezarete tabi tutulması yeterli olan müessesedir. Sıhhî müessese bunların dışında kalan her türlü işyeridir.

Aynı yönetmeliğin 10. maddesine göre adresi ve işleticisi aynı olan, birden fazla faaliyet konusu bulunan işyerine ana faaliyet dalı esas alınarak tek ruhsat düzenlenir; tali faaliyetler ruhsatta ayrıca belirtilir. Gayrisıhhî müesseselerde tali faaliyetin sınıfı ana faaliyetinkiyle aynı ya da daha alt düzeyde belirlenir; depo olarak kullanılan yerler ruhsatta gösterilir. Yönetmeliğin EK-1’indeki ortak şartlara göre de tek ruhsatla açılan işyerinde her faaliyet dalının şartları ayrıca aranır (A-3).

Bunun plana yansıması (bizim çıkarımımız): depo, soğuk oda ve imalathane başvurudaki planda ayrı ayrı görünür; hangi faaliyetin ana faaliyet sayılacağını tasarıma başlamadan belediyeye yazılı olarak sorun. Pastanenin kafeterya ve lokanta başlıklarından ayrıldığı ruhsat tablosunu ve meskende aranan kat malikleri kararını kafe yazımızda anlattık.

Pastane sınıfları plana nasıl yansır? Salon, mutfak ve tuvalet

Ruhsat yönetmeliği pastaneler için ortak şartlara ek olarak sınıfa göre şart sayar (EK-1, F bölümü). Tablo yalnız mekâna dokunan bentleri aktarır; “bentte yok”, o sınıfın bentlerinde bu konuda bir cümle bulunmadığını gösterir.

ŞartBirinci sınıfİkinci sınıfÜçüncü sınıf
MutfakHazırlama, pişirme ve bulaşık yıkama yeri olmak üzere üç bölüm; bulaşık için sıcak ve soğuk su tesisatıAynıÜç bölüm; bulaşık suyu cümlesi bentte yok
Mutfağın yeriBentte yok“Mutfak salondan ayrı bir yerde olacak”Bentte yok
ZeminGiriş ve salonun zemini ahşap parke, seramik veya mermer gibi kolay temizlenebilir, yıkanabilir ve dezenfekte edilebilir sert maddeZemin seramik veya mermer gibi aynı nitelikte sert maddeZemin seramik, mermer veya mozaik gibi aynı nitelikte sert madde
DuvarGiriş ve salon dâhil bütün duvarlar yağlı boya veya benzeri maddeyle boyanmış ya da kaplanmışBentte yokBentte yok
Isıtma, soğutma, havalandırmaKalorifer veya klimaYeterli tesisatHavalandırma en azından aspiratörle
SineklikMutfağın dışarıya açılan pencere ve kapılarında sineklik telleriAynıBentte yok
TuvaletBay ve bayanlara ait, sıcak suyu akan, aynalı, lavabolu, sıvı sabunlu, kurutma makineli veya peçeteli ayrı tuvaletler; çocuk temizliği için bir oda ve çocuk tuvaletiBay ve bayanlara ait aynalı, lavabolu, sıvı sabunlu yeteri kadar tuvaletAynı
VestiyerMüşteri kapasitesine yeterli bankolu vestiyerBentte yokBentte yok

Sınıf ne olursa olsun ruhsat yönetmeliğinin ortak şartları da aranır; yalnız bu bentlerin bir kısmı belirli işyerleri ya da koşullar için yazılmıştır (örneğin A-4 on kişiden fazla çalışanı bulunan müstakil işyerleri, A-11 konaklama yerleri için). Tablodakilerin yanında her pastaneyi doğrudan ilgilendiren ikisi şunlar: işyeri amaca uygun tasarlanmış, temiz ve aydınlık olur (A-1); lokantalarda ve pastanelerde şehir şebekesine bağlı su bulunur (A-9). Ortak şartların A-10 bendi ise lokantalar ve benzeri işyerlerinde tuvaletin zemin ve duvarının kolay temizlenen malzemeyle kaplanmasını ve tuvaletin mutfakla yan yana olmamasını ister; bu bendin pastanenize uygulanıp uygulanmadığını belediyeden öğrenin. Tuvaletin yeri için Gıda Hijyeni Yönetmeliği’nin 10. maddesi de geçerlidir: tuvaletler gıdanın muamele edildiği odalara doğrudan açılmaz.

Bu tablo planda şu anlama gelir (bizim çıkarımımız): sınıf kararı salonun zemin ve duvar malzemesini, tuvalet şartını, vestiyer gerekip gerekmediğini ve iklimlendirmeyi birlikte değiştirir. Hangi sınıfta ruhsat alınacağı bu yüzden malzeme seçiminden önce belediyeye sorulur; oturma alanı az olan küçük bir dükkânın nasıl değerlendirileceği de aynı sorunun parçasıdır. Birinci ve üçüncü sınıfın bentlerinde mutfağı salondan ayıran bir cümle bulunmaması açık mutfağın serbest olduğu anlamına gelmez. Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik’in 57. maddesi mutfakların binanın diğer kısımlarından yangına dayanıklı bölmelerle ayrılmasını ister; bunun mutfakla salon arasında nasıl uygulanacağını yangın projesini hazırlayan mühendise ve itfaiyeye sorun.

Pastane imalathanesi yerleşim planı: hamurhaneden paketlemeye tek yönlü akış

Pastane imalathanesi yerleşim planı iki metne dayanır. Ruhsat yönetmeliği mutfağın bölümlerini sayar: hazırlama, pişirme ve bulaşık. Gıda Hijyeni Yönetmeliği ise gıdanın hazırlandığı odaların, işlemler arasında ve sırasındaki bulaşmaya karşı koruma dâhil iyi hijyen uygulamalarına imkân verecek biçimde planlanmasını (11. madde) ve tüm faaliyetler için yeterli çalışma alanını (10. madde) ister. Bölümleri malın girişinden paketlemeye tek yönde sıralamayı, bu kuralların pastane yerleşim planındaki karşılığı olarak okuyoruz.

Siyah eldivenli eller metal tezgâhta yuvarlak kahverengi pandispanyayı bıçakla yatay kesiyor; tezgâhta kırıntılar, arkada beyaz iş kıyafeti

Örnek: Pandispanya metal tezgâhta bıçakla katlara ayrılıyor; tek yönlü akışta dekor tezgâhı pişirme ve soğutmadan sonra, paketlemeden önce gelir.

Bölüm adları ve sıra önerimizdir; son sütun yasal metni gösterir.

BölümNe olurPlanda bakılacakDayanak
Mal kabul ve kuru depoUn, şeker, kuru malzeme, ambalajAmbalaj malzemesi bulaşma riskine açık olmayan bir yerde; temizlik ve dezenfeksiyon maddeleri gıda alanının dışındaGıda Hijyeni md.19/2, md.10/10
Ham madde soğuğuSüt, krema, yumurta, tereyağıHam madde ile işlenmiş ürünün ayrı depolanmasını sağlayacak yeterli genişlikte uygun oda ve soğuk hava deposuGıda Hijyeni md.18/5
Hazırlama (hamurhane)Hamur, krema, dolguGıdayla temas eden yüzeyler pürüzsüz, yıkanabilir, korozyona dayanıklı; sıcak ve soğuk akan sulu el lavabosuGıda Hijyeni md.11/1-e, md.10/4
PişirmeFırınBuhar, koku ve dumanı tahliye edecek baca sistemi; havalandırma filtrelerine kolay erişimRuhsat yönetmeliği EK-1 A-6; Gıda Hijyeni md.10/5
SoğutmaPişen ürünün soğuması, donuk ürünün çözündürülmesiDüşük sıcaklıkta tutulacak ya da servis edilecek ürünün ısıl işlemden sonra derhal soğutulacağı cihaz ve yer; pişen ürünün oda sıcaklığında bekleyeceği raf (önerimiz); çözünme sıvısının drenajıGıda Hijyeni md.18/6, md.18/7
DekorKremalı ürünün tamamlanmasıSoğuk depoya yakın olması (önerimiz)Gıda Hijyeni md.18/5
Bitmiş ürün soğuğuSatışa hazır ürünHam maddeden ayrı depolama için yeterli genişlikte uygun oda ve soğuk hava deposu (soğutucu dolabın yeterli sayılıp sayılmayacağı il müdürlüğüne sorulur)Gıda Hijyeni md.18/5
Paketleme ve siparişKutu, paketAmbalajlama ürünün bulaşmasını önleyecek biçimde; kutu stoğu yakında (önerimiz)Gıda Hijyeni md.19/3
Bulaşık (dönüş yolu)Tepsi, kap, ekipmanMutfağın üç bölümünden biri; gerekli durumlarda alet ve ekipman temizliği için korozyona dayanıklı, sıcak ve soğuk sulu yerRuhsat yönetmeliği EK-1 F; Gıda Hijyeni md.11/2
Atık (dönüş yolu)Ambalaj ve gıda atığıTemiz tutulabilen, gerektiğinde hayvan ve haşereden korunan atık deposu; atık su bağlantısıGıda Hijyeni md.15/3; ruhsat yönetmeliği EK-1 A-5

Gıda Hijyeni Yönetmeliği’nin 18. maddesinde plana en çok dokunan cümle şudur: “İşlenmiş gıdayı üreten, muamele eden ve ambalajlayan gıda işletmelerinin, ham maddeler ile işlenmiş maddelerin ayrı depolanmasını sağlayacak yeterli genişlikte uygun odalara ve soğuk hava depolarına sahip olması gerekir.” Aynı yönetmeliğin 10. maddesine göre drenaj kanalları tamamen ya da kısmen açıksa, atıkların kirli alandan temiz alana akmasını engelleyecek biçimde tasarlanır; yine bu maddeye göre, metindeki ifadeyle “bulaşık alandan temiz alana” mekanik hava akımı önlenir. Bizim çıkarımımız: ürün mal kabulden paketlemeye tek yönde ilerler; bulaşık ve atık bu hattın devamı değil, ayrı bir dönüş yoludur. Kirli tepsinin ve atığın yolu; dekor, bitmiş ürün soğuğu ve paketleme bölümlerinin içinden geçmeyecek biçimde çizilir.

Personel tarafında da plana dokunan bir hüküm var: Gıda Hijyeni Yönetmeliği’nin 10. maddesi gerekli durumlarda personel için soyunma, giyinme bölümü ve yeterli sayıda duş ister. Bunun için yer ayrılıp ayrılmayacağını çalışan sayısıyla birlikte planın başında konuşuruz.

Un ve şeker deposu, fırın ve yangın tedbirleri

Yangın yönetmeliğinin 88. maddesinin 4. fıkrası pastanenin ham maddesini doğrudan anar: “Un, tahıl, kepek, nişasta ve şeker gibi parlayıcı organik tozlar meydana getiren maddelerin işlendiği, imal veya depo edildiği yerlerde, bu maddelerin tozlarının toplanmasını önleyecek özel havalandırma tertibatı yapılması mecburidir. Bu yerlerde soba, ocak ve benzeri açık ateş kaynağı bulundurulması ve tedbir alınmaksızın kaynak yapılması yasaktır.”

Maddenin başlığı “Kazan dairesi, jeneratör odası, mutfak, otoparklar ve tahıl depolarında duman kontrolü”; fıkra ise hangi büyüklükteki yere uygulanacağını ayrıca tanımlamıyor. İmalathanenizin bu kapsamda değerlendirilip değerlendirilmeyeceğini ve un deposunun gazlı pişirme ekipmanıyla aynı bölümde durup duramayacağını yangın projesini hazırlayan mühendise ve itfaiyeye sorun.

Mutfağın binanın diğer kısımlarından en az 120 dakika yangına dayanıklı bölmeyle ayrılmasını ve pişirme egzozunun yönetmelikteki şartlarını kafe yazımızda aktardık; bunların imalathanenize nasıl uygulanacağını da yangın projesi belirler. Yangın yönetmeliği, 19 Aralık 2007’den önce yapı ruhsatı başvurusu eki projeleri onaylanmış yapıları da mevcut yapı sayar ve onlar için ayrı bir kısım içerir (138. madde). Dükkânınızın bulunduğu binada hangi hükümlerin uygulanacağını itfaiyeden öğrenin.

Pastane mutfağında olması gerekenler: yüzey, su, sineklik ve soğuk oda

“Pastane mutfağı nasıl olmalı” sorusunun mekâna dokunan cevabını ruhsat yönetmeliğinin ortak şartları, sınıf bentleri ve Gıda Hijyeni Yönetmeliği verir. Gıda Hijyeni Yönetmeliği’nin 11. maddesi başlığıyla yemek yenilen alanları dışarıda bırakır; aşağıdaki yüzey kuralları imalathane ve mutfak içindir, salonun zemini yukarıdaki sınıf şartına bağlıdır.

Metal tel ızgara üzerinde yan yana dizili, üstü çizgili ve parlak kızarmış üçgen milföy hamur işleri

Örnek: Pişmiş ürünler metal tel ızgarada yan yana duruyor; gıdanın değdiği yüzeyler mutfak planında malzemesiyle birlikte ele alınır.

Mutfakta ve imalathanede mekâna dokunan hijyen kuralları şunlar:

  1. Zemin: sağlam, su geçirmez, emici olmayan, yıkanabilir ve toksik olmayan; uygun durumlarda yeterli drenaja imkân veren (Gıda Hijyeni md.11/1-a). Ruhsat yönetmeliği hazırlama bölümlerinin tabanı, duvarları ve yiyeceğin temas ettiği yüzeyler için seramik, mermer, paslanmaz çelik gibi kolay temizlenebilir, yıkanabilir ve dezenfekte edilebilir malzeme ister (EK-1 A-6).
  2. Duvar: su geçirmez, emici olmayan, yıkanabilir ve “işlemlere uygun bir yüksekliğe kadar” pürüzsüz (Gıda Hijyeni md.11/1-b). Yönetmelik bu yükseklik için ölçü vermez; kaplamanın nereye kadar çıkacağı çizimde gösterilir.
  3. Tavan: kir birikimini önleyecek, yoğunlaşmayı ve küfü azaltacak biçimde (Gıda Hijyeni md.11/1-c); ruhsat yönetmeliği de buğulanmayı ve küflenmeyi önleyen tavan ister (EK-1 A-6). Fırın buharının ve soğuk oda kapısının çevresini bu gözle çizmeyi öneriyoruz.
  4. Pencere ve kapı: dış ortama açılan pencere ve diğer açıklıklara, gerekli durumlarda haşere ve kemirgen girişini engelleyen, temizlik için rahatça çıkarılabilen bir donanım takılır; açık pencerenin bulaşmaya yol açabileceği durumda pencereler üretim sırasında kapatılır ve sabitlenir (Gıda Hijyeni md.11/1-ç). Birinci ve ikinci sınıf pastanede mutfağın dışarıya açılan pencere ve kapılarında sineklik teli bulunur (ruhsat yönetmeliği EK-1 F). Kapılar pürüzsüz ve emici olmayan malzemeden olur (Gıda Hijyeni md.11/1-d).
  5. Lavabolar: el temizliği için sıcak ve soğuk akan sulu, yeterli sayıda lavabo; gerekli durumlarda gıda yıkama bölümü el yıkamadan ayrı (Gıda Hijyeni md.10/4); gerekli durumlarda alet ve ekipman temizliği için korozyona dayanıklı, sıcak ve soğuk sulu bir yer (Gıda Hijyeni md.11/2).
  6. Soğuk depolama: Gıda Hijyeni Yönetmeliği’nin 18. maddesi, işlenmiş gıdayı üreten, muamele eden ve ambalajlayan işletmenin ham madde ile işlenmiş ürünün ayrı depolanmasını sağlayacak “yeterli genişlikte uygun odalara ve soğuk hava depolarına” sahip olmasını ister. Bu şartın dükkânınızda soğutucu dolaplarla karşılanıp karşılanamayacağını Tarım ve Orman Bakanlığı il müdürlüğüne sorun. Aynı yönetmeliğe göre işletmenin yerleşimi ve tasarımı, gerekli durumlarda sıcaklıkların izlenmesini ve kaydedilmesini sağlayacak biçimde olur (Gıda Hijyeni md.10/2-ç).
  7. Temizlik malzemesi: temizlik ve dezenfeksiyon maddeleri gıdanın muamele gördüğü alanda depolanmaz (Gıda Hijyeni md.10/10); bunun için ayrı bir temizlik dolabı önerimizdir.
  8. Aydınlatma: yeterli doğal ya da yapay ışık (Gıda Hijyeni md.10/7).

Okuduğumuz ruhsat yönetmeliğinin pastaneler bölümünde ve Gıda Hijyeni Yönetmeliği’nde hangi cihazların bulunacağını sayan bir liste yok. Pastane imalathanesinde olması gereken ekipmanları menünüz belirler; her cihazın elektrik, su, gider ve egzoz ihtiyacını tasarımdan önce tedarikçinin teknik föyünden almanızı öneriyoruz. Yerleşim için Gıda Hijyeni Yönetmeliği’nin 14. maddesi geçerlidir: gıdayla temas eden ekipman, kendisinin ve çevresindeki alanın yeterli temizliğine imkân verecek şekilde yerleştirilir. Planda bu, fırının ve soğutucuların arkasında ve yanında temizlik için erişilebilir bir boşluk bırakmak demektir.

Satış alanı ve küçük pastane dekorasyonu: vitrin, tezgâh, kasa ve paket teslim

Okuduğumuz ruhsat yönetmeliğinin pastaneler bölümünde vitrin, tezgâh ya da soğutucu dolap şartı yok. Yönetmelikteki camekânlı teşhir dolabı ve soğutma tertibatlı dolap şartları et ve balık satılan yerler ile bakkal, market, şarküteri, büfe ve ekmek bayileri gibi işyerleri için yazılmıştır. Ekmek satışı ruhsatta ayrı bir faaliyet dalı (örneğin ekmek bayii) olarak yer alacaksa, ortak şartların A-3 bendine göre o faaliyetin bölümündeki şartlar da aranır; ekmeğin ve unlu mamullerin kapalı dolapta ve vitrinli tezgâhta satışa sunulması bunlardan biridir (EK-1 C-5). Ekmek satışının ayrı bir faaliyet dalı sayılıp sayılmayacağı belediyenin cevabına bağlıdır.

Vitrin içinde sıra sıra çilekli tartoletler, şu hamuru topları ve pudra şekerli küçük tatlılar; sağ önde siyah ızgara

Örnek: Çilekli tartoletler ve küçük tatlılar vitrinin içinde sıra sıra dizilmiş; kremalı ürünlerde vitrinin modelini tezgâh çizilmeden önce belirlemeyi öneriyoruz.

Ürün yine de Gıda Hijyeni Yönetmeliği’nin 18. maddesine bağlıdır: patojenik mikroorganizmaların üremesine ya da toksin oluşumuna imkân verebilecek ürünler sağlık riski oluşturabilecek sıcaklıklarda tutulmaz ve soğuk zincir kırılmaz. Hazırlama, sergileme ve servis gibi uygulamalar için, sağlık için bir risk oluşturmamak şartıyla, sınırlı sürelerle dış ortam sıcaklığında bulundurmaya izin verilebilir.

Aşağıdaki tablo önerimizdir, mevzuat şartı değildir:

Ürün grubuSergilemePlanda sorulacak
Kremalı ve sütlü tatlılar, yaş pastaSoğuk vitrinVitrinin modeli ve teknik föyü; arkada servis boşluğu
Börek, poğaça gibi sıcak satılan ürünlerSıcak vitrinElektrik hattı, buhar, çevredeki yüzeyin ısıya dayanımı
Kuru pasta, kurabiye, paketli ürünKapalı dolap ya da rafMüşterinin ürüne elle uzanıp uzanmayacağı
Sipariş pastası ve paketPaketleme yüzeyi ve teslim noktasıKutu stoğunun yeri; teslim kuyruğunun vitrin önündeki sırayı kesmemesi

Soğuk vitrin ya da soğuk oda seçmeden önce bakın: soğutucu dolap ve soğuk oda için soğutma firmasına sorulacak kompresör, elektrik hattı ve su tahliyesi sorularını market yazımızda sıraladık.

Küçük pastane dekorasyonunda vitrin, tezgâh ve kasayı tek bir hatta dizmek yer kazandırır (önerimiz). Müşteri yolunu giriş, vitrin önü, kasa ve çıkış sırasıyla çizmeyi, oturmayı da bu yolu daraltmayacak yere koymayı öneriyoruz. Pastane iç mekan tasarımında salonun malzemesini önce sınıf şartı, sonra temizlik belirler; renk ve doku bunların içinden seçilir.

Satış alanında plana doğrudan dokunan üç tasarım kararı daha var. İlki ışık: soğuk vitrinin kendi aydınlatması varsa özelliklerini üreticinin föyünden alıp salon armatürlerinin vitrin camında yansıma yapıp yapmadığını kesitte kontrol etmeyi öneriyoruz. İkincisi üretimi göstermek: hamurhaneyi ya da dekor tezgâhını müşteriye camdan göstermek istiyorsanız bu karar ikinci sınıftaki “mutfak salondan ayrı bir yerde olacak” bendine ve yangın yönetmeliğinin mutfak bölmesi şartına dokunur; çözümü yangın projesini hazırlayan mühendisle ve belediyeyle birlikte arayın. Üçüncüsü oturma: kapasite arttıkça çıkışlar da değişir. Yangın yönetmeliğinin 15. maddesi pastaneleri ve fırınları, lokanta ve kafeteryalarla birlikte yeme ve içme tesisleri arasında sayar; bu tesislerin hangi kişi sayısından itibaren toplanma amaçlı bina sayıldığını ve çıkışların nasıl hesaplandığını kafe yazısında anlattık.

Ruhsat yönetmeliğinin 5. maddesi, iş yerlerinin engelliler, yaşlılar ve diğer hareket kısıtlılığı bulunan kişiler için erişilebilirlik mevzuatına uygun düzenlenmesini genel şartlar arasında sayar; giriş ve kasa bu gözle çizilir. Oturma alanı olan bir pastanede salonun yerleşimi, mutfakla salon arasındaki akış ve oturma planı kafe ve restorandaki kararlara benzer; bu kalemlerin bir kafe ya da restoran projesinde nasıl ele alındığını restoran ve kafe iç mimarlığı hizmet sayfamızda anlattık.

Pastane tezgahı ölçüleri neye göre belirlenir?

Okuduğumuz ruhsat yönetmeliğinin pastaneler bölümünde ve Gıda Hijyeni Yönetmeliği’nde satış tezgâhı için yükseklik ya da derinlik ölçüsü yok. Ölçü kesitten ve tezgâha girecek cihazlardan çıkar; aşağıdakiler önerimizdir:

Ölçüyü belirleyenNereden alınır
Vitrinin gövde ölçüsü ve havalandırma payıÜreticinin teknik föyü
Personel tarafında çalışma ve geçişTezgâhın arkasında aynı anda kaç kişinin çalışacağı
Kasa ve paketleme yüzeyiKasa cihazlarının, kutu ve poşetlerin listesi
Tekerlekli sandalyeyle yanaşılan alçak bölümErişilebilirlik denetim formu ve ruhsatı veren idare

Erişilebilirlik denetim formunun satış ve servis bankolarında aradığı alçak bölümü ve bu sorunun hangi iş yerlerinde sorulduğunu banko yazımızda anlattık; dükkânınızda gerekip gerekmediğini ruhsatı veren idare belirler.

Soğuk ve sıcak vitrinin teknik föyü vitrini sağlayacak firmadan alınır; tezgâh gövdesi, raflar ve kasa ünitesi bu föydeki ölçüye göre projeye özel çizilir. Bunlardan hangisinin üretim tesisimizde yapılacağını kapsamı konuşurken birlikte belirleriz. Tezgâhta dilimleme ya da paketleme yapılacaksa bunu çizimden önce söyleyin: o yüzeyi, Gıda Hijyeni Yönetmeliği’nin 11. maddesinin gıdayla temas eden yüzeyler için istediği sağlam, pürüzsüz, yıkanabilir, korozyona dayanıklı ve toksik olmayan malzemeden seçmenizi öneriyoruz.

Fırınlı dükkân: fırın açmak için gerekli şartlar, asgari alan ve kayıt

Fırın açmak için gerekli şartlar arasında dekorasyondan önce bakılacak üç konu var: bina, alan ve gıda kaydı. Ekmek de pişirecek bir pastanede üçünün de cevabı kira sözleşmesinden önce alınmalı.

Ahşap raf bölmelerinde üç sıra hâlinde yan yana yaslanmış kabuklu büyük somun ekmekler, sol altta küçük ekmekler

Örnek: Somun ekmekler ahşap rafların bölmelerine sıra sıra dizilmiş; ekmek de satılan bir pastanede ilk karar ekmek raflarının yeridir.

Ruhsat yönetmeliğinin 5. maddesinin (m) bendi ekmek fırınlarının “bu amaca tahsisli ayrık nizamda müstakil binalarda” açılmış olmasını ister. Aynı bent bir istisna sayar: alışveriş merkezleri içinde bulunan 1.000 m² ve üstü alana sahip hipermarket, süpermarket, grossmarket ve megamarket gibi işyerlerinin bünyesindeki fırınlarda bu şart aranmaz. Aynı madde ekmek fırınını özel yapı şeklini gerektiren işyerleri arasında sayar ve yapı kullanma izin belgesi arar. Yönetmeliğe 2014’te eklenen geçici 3. maddeye göre, bu maddenin yayımından önce yapı ruhsatı ve yapı kullanma izin belgesi özel yapı şekline uygun düzenlenip bu hâliyle tapuya tescil edilen yapılarda açılacak fırınlarda müstakil bina şartı aranmaz; ruhsatı olup ayrık nizamda müstakil binada bulunmayan ekmek fırınları ise devredilemez.

Bu, planlamada şu demek: apartman altındaki bir dükkânda ekmek üretimi düşünülüyorsa bu kurallar kira sözleşmesinden önce belediyeye sorulur; işyerinizin “ekmek fırını” sayılıp sayılmayacağı da bu sorunun parçasıdır. Alan şartı günlük ekmek üretimine göre değişir:

Günlük ekmek üretimiYönetmelikteki yeriAsgari alanYükseklik
1.000 kg’dan azEK-2, üçüncü sınıf listesi (C), 6.19Büyükşehir belediyesi sınırları içinde en az 250 m²; büyükşehir belediyesi olmayan illerde en az 200 m²; köy, belde ve ilçe belediye sınırları içinde en az 100 m²Bentte yok
1.000 kg ve üzeriEK-2, ikinci sınıf listesi (B), 6.15Aynı sırayla en az 400 m², 300 m² ve 250 m²En az 3,5 metre

Bu satırlar ekmek, sade pide ve ekmek çeşitleri üreten yerler içindir. Pasta, poğaça, simit ve börek üretim yerleri EK-2’nin üçüncü sınıf listesinde (C, 6.10) ayrıca sayılır ve o bentte alan şartı yoktur. Hangi ürünün ekmek çeşidi sayılacağını belediye ve Tarım ve Orman Bakanlığı il müdürlüğü cevaplar. İstanbul ve Kocaeli’de büyükşehir belediyesinin sınırı il mülki sınırıdır (5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu, 5. madde ve geçici 2. madde); bizim okumamızla bu iki ilde tablodaki büyükşehir değeri esas alınır. Üçüncü değerdeki “ilçe belediye sınırları” ifadesinin büyükşehir içindeki ilçelere nasıl uygulandığını ve Yalova’da hangi değerin geçerli olduğunu ilgili belediyeden öğrenin.

Ekmek üretim yerleri EK-2’de ikinci ya da üçüncü sınıf gayrisıhhî müessese olarak sayıldığı için ruhsat yönetmeliğinin 23. maddesi de geçerlidir; pasta ve börek üretim bölümünüzün bu kapsamda değerlendirilip değerlendirilmeyeceğine belediye karar verir. 23. maddeye göre ikinci ve üçüncü sınıf gayrisıhhî müessese açacak kişi, işyerini işin özelliğine göre insan sağlığı, çevre, yangın, iş güvenliği, imar ve kat mülkiyeti gibi düzenlemelere uygun hâle getirdikten sonra başvurur. Aynı yönetmeliğe göre bir gayrisıhhî müessesenin öncelikle kendi türündeki işyerlerine mahsus sanayi bölgesinde kurulması esastır (26. madde); belediyenin izni olmadan kirlilik yükünü artıracak değişiklik ve ilave yapılamaz (27. madde); faaliyet alanı değişirse yeniden ruhsat alınır (28. madde). İkinci bir fırın eklemek gibi değişiklikler bu yüzden önceden belediyeyle konuşulur.

Gıda tarafında Gıda İşletmelerinin Kayıt ve Onay İşlemlerine Dair Yönetmelik ekmek için iki özel kural koyar. Ekmek, ekmek çeşitleri, diğer ekmek çeşitleri ve sade pide üreten işletmeler Gıda Hijyeni Yönetmeliği’ne uygunluk açısından yerinde resmî kontrole tabi tutulur (kayıt ve onay yönetmeliğinin 6. maddesi). Kayıt başvurusunda bu işyerlerinden, ekmeğin ya da sade pidenin yalnız son pişirme işlemini yapan işyerleri dâhil, işyeri açma ve çalışma ruhsatının sureti istenir (kayıt ve onay yönetmeliğinin Ek-3’ü).

Sıralama bundan çıkar (bizim çıkarımımız): günlük üretim kapasitesi hem gayrisıhhî müessese sınıfını hem asgari alanı belirlediği için tasarımdan önce bilinmelidir; ruhsat sureti kayıt başvurusuna eklendiğinden mekânın ruhsat şartlarına uygun hâle gelmesi de kayıttan önce gelir. Ekmek üretilmeyen bir pastanenin kayda mı onaya mı tabi olduğunu da Tarım ve Orman Bakanlığı il müdürlüğü belirler.

Fırın pastane dekorasyonunda, yani ekmek de satılan bir pastanede ilk karar ekmek raflarının yeridir: rafları tezgâh arkasında ya da kapaklı bir dolapta, müşterinin elinin ulaşmayacağı yerde düşünmenizi öneriyoruz. Gıda Hijyeni Yönetmeliği’nin 18. maddesi gıdanın bütün aşamalarda bulaşmaya karşı korunmasını ister; ekmek satışı ruhsatta ayrı bir faaliyet dalı olarak yer alırsa aranan kapalı dolap ve vitrinli tezgâh şartını (ruhsat yönetmeliği EK-1 C-5) satış alanı bölümünde aktardık.

Pastane tasarımı nasıl ilerler? Yedi aşama ve kira öncesi kontrol listesi

İşi yedi aşamada yürütüyoruz; pastanede her aşamanın plana dokunan kısmı şöyle:

  • İlk Görüşme ve Keşif: ürün listesi ve rölöve; ekmek üretilecekse günlük miktar, binanın nizamı ve yapı kullanma izin belgesi.
  • Konsept Geliştirme ve Ön Tasarım: ruhsattaki başlığa ve sınıfa göre bölümler, imalathane akışı, vitrin, tezgâh ve kasa hattı.
  • Tasarım Geliştirme: mutfak ve salon yüzeyleri, vitrin modelinin teknik föyü, ışık.
  • Uygulama Projeleri: her mahal için zemin, duvar ve tavan kaplamasının tek tabloda yazıldığı mahal listesi hazırlanır; tezgâh ve raf için imalat çizimleri çıkar; cihaz prizleri, su ve gider noktaları ve soğuk odanın yeri tesisat çizimleriyle karşılaştırılır. Su, gider, elektrik ve gaz tesisatını yetkili tesisatçılar ve ilgili mühendisler projelendirir.
  • Uygulama ve Şantiye Yönetimi: uygulamayı takip ediyor, kalite kontrollerini yapıyoruz.
  • Teslim ve Takip: sineklikler, lavabolar ve soğuk oda kapısı teslimde kontrol edilir.

2010’da kurulan Parada Interiors olarak bugün Tuzla’daki ofisimizde tasarlıyor, Pendik Kaynarca’daki üretim tesisimizde üretiyoruz.

Dükkânı tutmadan önce şunlara bakmanızı öneriyoruz:

  • Dükkânda ne üretileceği ve ekmek üretilecekse günlük miktar belli.
  • Ekmek üretilecekse binanın ayrık nizamda müstakil olup olmadığı ve istisnaların durumu belediyeye soruldu.
  • Ekmek üretilecekse dükkânın alanı ruhsat yönetmeliğinin EK-2’sindeki asgari alanla, günlük 1.000 kg ve üzeri üretimde yüksekliği de 3,5 metreyle karşılaştırıldı.
  • Fırınların, vitrinlerin ve soğuk odanın elektrik yükü mevcut bağlantı gücüyle karşılaştırıldı; bağlantı gücünü ve panonun yerini kira sözleşmesinden önce soran teknik kontrol tablosunu mağaza yazımızda verdik.
  • Depo ve soğuk oda için yer, başvurudaki planda gösterilecek biçimde ayrıldı.
  • Tapu kaydı ve baca, kafe rehberimizde anlattığımız biçimde kontrol edildi.

Yazıda geçen soruların kime sorulacağını tek tabloda topladık:

SoruKime sorulur
Ana ve tali faaliyetler, üretim bölümünün nasıl değerlendirileceği, pastane sınıfı, tuvalet şartları, ekmek satışında aranacak bentlerBelediye
Ekmek üretiminde müstakil bina, istisnalar, asgari alan değeri, ikinci fırın gibi değişikliklerBelediye
Bir ürünün ekmek çeşidi sayılıp sayılmayacağıBelediye ve Tarım ve Orman Bakanlığı il müdürlüğü
Soğuk depolamanın dolapla karşılanıp karşılanamayacağı; işletmenin kayda mı onaya mı tabi olduğuTarım ve Orman Bakanlığı il müdürlüğü
Un deposu, mutfak bölmesi, egzoz, çıkışlar ve mevcut binada uygulanacak hükümlerYangın projesini hazırlayan mühendis ve itfaiye
Soğuk vitrin ve soğuk odanın kompresörü, elektrik hattı ve su tahliyesiSoğutma firması
Su, gider, elektrik ve gaz tesisatıYetkili tesisatçılar ve ilgili mühendisler
Tezgâhta erişilebilir alçak bölümRuhsatı veren idare
Devir ve kira sözleşmesiDevir işlemi için belediye, sözleşme için hukukçunuz

Ruhsat yönetmeliğini Ocak 2026’ya kadarki değişiklikleriyle, Gıda Hijyeni Yönetmeliği’ni, kayıt ve onay yönetmeliğini ve eklerini, yangın yönetmeliğini ve 5216 sayılı Kanun’u 21 Kasım 2026’da mevzuat.gov.tr’deki güncel metinlerinden okuduk. Başvurudan önce güncel hâllerine bakın.

Sıkça Sorulan Sorular

Pastane kaç metrekare olmalı?

Okuduğumuz ruhsat yönetmeliğinin pastaneler bölümünde asgari alan yok; büyüklüğü ürün listesi, imalathanenin bölümleri, oturma ve depo belirler. Ekmek üretiminde ise aynı yönetmelik günlük üretime ve dükkânın hangi belediyenin sınırları içinde olduğuna göre asgari alan arar: büyükşehir belediyesi sınırları içinde günlük 1.000 kg’dan az üretimde en az 250 m², 1.000 kg ve üzeri üretimde en az 400 m². Diğer yerlerin değerleri “Fırınlı dükkân” bölümündeki tabloda.

Pastanede ekmek de pişirebilir miyim?

Ruhsat yönetmeliği ekmek fırınlarının bu amaca tahsisli, ayrık nizamda müstakil binalarda açılmasını ister. İstisnalar, alışveriş merkezlerindeki 1.000 m² ve üstü hipermarket ve süpermarket gibi işyerlerinin bünyesindeki fırınlar ile, 2014’te eklenen geçici 3. maddeye göre, o maddenin yayımından önce yapı ruhsatı ve yapı kullanma izin belgesi özel yapı şekline uygun düzenlenip tapuya bu hâliyle tescil edilmiş yapılarda açılacak fırınlardır. Günlük üretime göre asgari alan da aranır. Dükkânınız için cevabı kira sözleşmesinden önce belediyeye sorun.

Pastane imalathanesi satış yerinden ayrı bir adreste olabilir mi?

Ruhsat yönetmeliğinin 10. maddesi tek ruhsatı adresi ve işleticisi aynı olan işyerine verir; aynı adreste bile ana faaliyeti ya da işletmecisi farklı olan işyerlerine ayrı ruhsat düzenlenir. Kayıt ve onay yönetmeliğine göre de işletme kayıt belgesi, üzerinde yazılı adres için geçerlidir. Bizim çıkarımımız, ayrı adresteki imalathanenin kendi ruhsatı ve kaydı olan ayrı bir işyeri olarak düşünülmesidir. Gayrisıhhî müesseselerin öncelikle kendi türündeki işyerlerine mahsus sanayi bölgesinde kurulması esastır (ruhsat yönetmeliğinin 26. maddesi). Aynı yönetmelik üçüncü sınıf gayrisıhhî müesseseyi, konutların yanında açılabilmesi için sıhhî nezarete tabi tutulması yeterli olan müessese diye tanımlar (4. madde). Bu bir sınıf tanımıdır; yönetmeliğin 5. maddesi, tapuda mesken görünen bağımsız bölümde fırın, pastane ya da imalathane gibi işyerlerinin açılması için kat maliklerinin oy birliğiyle karar almasını ayrıca arar. Yer seçimini belediyeye sorun.

Pastane vitrinini tezgâhtan önce mi seçmeliyim?

Evet, önerimiz bu. Vitrinin gövde ölçüsü, kompresörünün yeri ve havalandırma payı tezgâh gövdesinin, kasanın ve rafların ölçüsünü belirler; modeli ve teknik föyünü Ön Tasarım aşamasında netleştirmek, imalat çizimlerinin sonradan değişmesini önler.

Çalışan bir pastaneyi ya da fırını devralırken mekânda neye bakılır?

Ruhsattaki faaliyetlerin (satış, unlu mamul üretimi, ekmek) bugünkü planla örtüşüp örtüşmediğine, depoların ruhsatta gösterilip gösterilmediğine ve mutfağın bölümlerine bakılır. Ruhsat yönetmeliğinin geçici 3. maddesine göre ayrık nizamda müstakil binada bulunmayan ruhsatlı ekmek fırınları devredilemez; gayrisıhhî müessesede faaliyet alanı değişirse yeniden ruhsat gerekir. Devir işlemini belediyeye, sözleşmeyi hukukçunuza sorun.

Pastanenizin planını birlikte konuşalım

Hizmet bölgemiz İstanbul, Kocaeli ve Yalova. İlk görüşme için dükkânın ölçülü krokisi ya da planı, içeriden ve cepheden fotoğraflar, ürün listeniz ve ekmek üretilecekse tahmini günlük üretim yeterlidir.

Projenizi anlatın. Formda proje türü, il ve ilçe, başlangıç tarihi, metrekare ve bütçe aralığı soruluyor; bu bilgilerle ilk görüşmeyi doğru hazırlıkla yapıyoruz. Önce konuşmak isterseniz 0530 822 57 28 numarasından arayabilir ya da iletişim sayfamız üzerinden yazabilirsiniz.