Skip to main content

Tekerlekli sandalyeyle, yürüteçle ya da bastonla hareket eden biri için birkaç santimetrelik fark, banyoyu tek başına kullanıp kullanamayacağını belirleyebilir: kapının net genişliği, klozetin yüksekliği, duşun önündeki eşik. Bu yüzden engelli banyosu nasıl olmalı sorusunun cevabı kaplamadan ve tesisattan önce, çizimde verilir. Bu yazı, engelli ya da yaşlı bir aile bireyi için banyosunu yenileyecek ev sahibine ve işyerinde engelli tuvaleti kurduracak işletmeciye hangi metnin neyi istediğini, ölçüleri ve işin sırasını anlatıyor.

Kısaca: Engelli banyosu nasıl olmalı?

Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı’nın erişilebilirlik kılavuzuna ve yaşlılar için konut rehberine göre engelli banyosunda tekerlekli sandalyenin dönebileceği en az 150 cm çaplı boş alan, en az 90 cm net eşiksiz kapı ve zeminle aynı seviyede duş bulunur. Klozet oturağı 43–48 cm, sabit tutunma çubuğu 80–95 cm yüksekliktedir; zemin ıslakken de kaymaz.

Evde mi, umuma açık bir işyerinde mi? Hangi metin neyi ister

5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun, yapılı çevrede planlama, tasarım, inşaat, imalat, ruhsatlandırma ve denetleme süreçlerinde erişilebilirlik standartlarına uygunluk sağlanmasını ister (md.7). Hangi ölçünün hangi metinden okunacağı ise banyonun evde mi, umuma açık bir yapıda mı olduğuna bağlı:

YerOkuduğumuz metinNe söylüyor
EvAile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı’nın yaşlılar için hazırladığı 2025 tarihli konut rehberi; Bakanlığın 2024 tarihli Erişilebilirlik Kılavuzu – BinalarÖlçüleri “olmalıdır” diliyle önerir
Yeni konut projesiPlanlı Alanlar İmar Yönetmeliği md.29/5; Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı’nın erişilebilirlik SSS sayfası (Soru 6)Konutun asgari piyesleri ve koridorları erişilebilirlik mevzuatına uygun olmalı; yeni konutlar proje, inşaat ve onay aşamalarında bu hükümlere uygun olmalı
Umuma açık yapı (otel, büro, iş hanı, alışveriş merkezi, özel sağlık tesisi gibi)Erişilebilirlik İzleme ve Denetleme Yönetmeliği ve denetim formuİl komisyonu formla denetler; uygun yapıya valilik erişilebilirlik belgesi verir, eksiklikte idari para cezası uygulanabilir

Ev için başvurduğumuz metin Bakanlığın Konutlarda Yaşlılar İçin Erişilebilirlik ve Güvenlik Rehberi. Rehber yaşlılar için yazılmış; dönüş alanı, kapı, klozet ve tutunma çubuğu ölçüleri Bakanlığın bütün binalar için hazırladığı kılavuzla aynı olduğu için bu değerleri evdeki engelli banyosunda da başvuru ölçüsü olarak aktarıyoruz. Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği, md.29/5’in mevcut bir dairedeki banyo yenilemesine uygulanıp uygulanmadığını açıkça yazmıyor. Aynı yönetmelik taşıyıcı sistemi, ıslak hacimlerin yerini ve sayısını değiştirmeyen kaplama ve tesisat onarımlarını “basit tamir ve tadil” sayıyor (md.4/1-i); yönetmeliğin yürürlüğünden önce yapı kullanma izni almış yapılarda esaslı tadilat için ayrıca bir geçiş hükmü var (geçici md.3/10). İşinizin hangisine girdiğini ilçe belediyesinin imar birimi söyler.

Erişilebilirlik İzleme ve Denetleme Yönetmeliği ölçü vermez. Denetimde sorulan ölçüler, yönetmeliğin tanımına göre (md.4/1-ğ) Bakanlığın genelgeyle çıkardığı ve erişilebilirlik standartlarına göre oluşturulan formda yer alır: 2020/3 sayılı genelgenin eki olan Binalar İçin Erişilebilirlik İzleme ve Denetleme Formu. Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği de kapı ve koridor gibi bina içi erişim ölçülerinin, yönetmelikteki ölçülerden az olmamak üzere erişilebilirlik standartlarına uygun düzenlenmesini ister (md.5/22). Formun ilk sayfası hangi standartlara dayandığını (TS 9111, TS 12576 ve diğerleri) ve yıldızlı soruların idari para cezasına esas olduğunu yazıyor. Standartların metni TSE’den ücret karşılığında temin ediliyor; bu yazıdaki erişilebilirlik ölçüleri standartlara değil, Bakanlığın yayımladığı form, rehber ve çizimli kılavuza dayanıyor. İmar yönetmeliklerinden aldığımız ölçüleri maddesiyle birlikte veriyoruz.

Engelli banyosu ölçüleri: dönüş alanı, kapı ve boş zemin tek tabloda

Engelli banyosu ölçüleri evde ve umuma açık yapıda büyük ölçüde aynı; fark, formun eski binalar için verdiği ölçülerde, 2019 sonrası ve 800 m²’den büyük binada klozetin iki yanının boş bırakılmasında, lavabonun alt yüzünde ve bazı büyük yapılarda aranan daha geniş tuvalette. Tablodaki “2019 sonrası”, formun ifadesiyle yapı denetimi kapsamındaki binada proje onayının ya da yapı izninin 30 Mayıs 2019’dan sonra alınmasıdır; yapı denetimi dışındaki kamu binalarında bu tarih 1 Ocak 2021. 2019 sonrası alışveriş merkezi, eğlence ve tema parkı, büyük spor merkezi ve yüzme havuzu, 500’den fazla izleyici kapasiteli bina, otobüs ve deniz terminali, ana tren ve yüksek hızlı tren istasyonu ile havalimanında form bu daha geniş tuvaleti arar: kapı inşaat bittikten sonra en az 110 cm net, manevra alanı en az 2 m çaplı olur ve içinde yetişkin için bir alt değiştirme ünitesi bulunur.

Bej damarlı seramikli banyoda kollu beyaz kapı, önünde boş zemin, solda asma klozet, sağda asma lavabo dolabı

Örnek: Klozet ve lavabo dolabı karşılıklı duvarlara asılmış, kapının önündeki zemin boş kalıyor; 150 cm’lik dönüş dairesinin bu boşluğa sığıp sığmadığı ancak rölöve üzerinde çizilerek görülür.

ÖlçüEvde (yaşlılar için konut rehberi)Umuma açık yapıda (denetim formu)
Boş manevra alanı (klozet, lavabo ve donatılar hariç)En az 150 cm çap2019 sonrası binada 150 × 150 cm; bunlardan alışveriş merkezi, terminal ve havalimanı gibi yapılarda en az 2 m çap
Kapı net genişliğiEn az 90 cmProje onayı ya da yapı izni tarihine göre: 22 Kasım 2011 öncesi 80, 2011–2017 arası 85, 1 Ekim 2017 sonrası 90 cm; 2019 sonrası alışveriş merkezi, terminal ve havalimanı gibi yapılarda tuvalet kapısı en az 110 cm
Kapıda eşikYok; zorunluysa pahla ya da kaplama eğimiyle çözülür±0,6 cm’den fazla eşik ya da kot farkı yok
Klozet oturma yeri43–48 cm43–48 cm; adaptörle de sağlanabilir
Klozetin yanında transfer boşluğuBir yanda en az 90 cm; alan yeterliyse iki yandaEn az bir yanda 90 cm; 2019 sonrası ve 800 m²’den büyük binada (dükkânın değil binanın alanı) iki yanda
LavaboAlt yüzü en az 70 (tercihen 75), üstü en fazla 86 cm; diz boşluğu en az 20,5 cm derinAlt yüzü en az 75, üstü en fazla 86 cm; diz boşluğu en az 20,5 cm derin

Tekerlekli sandalye dönüş çapı ne kadar olmalı?

Rehber ve kılavuz, tekerlekli sandalye dönüş çapı için klozet, lavabo ve donatılar dışında en az 150 cm çapında boş alan ister. Formun manevra alanı sorusu 2019 sonrası binalar için 150 × 150 cm yazar. Ancak formun yönlendirmesi bu binalarda kapının açılış yönünü sorduktan sonra bu soruyu atlıyor; ölçünün denetimde nasıl arandığını il komisyonuna sorun. Yukarıda sayılan 2019 sonrası alışveriş merkezi, terminal ve havalimanı gibi yapılarda form en az 2 m çap arar. Daha eski binada kapı dışarı açılıyorsa form ölçüyü klozete yaklaşım biçimine göre verir: önden yaklaşımda 122 × 167,5 cm, sağ yandan çapraz yaklaşımda 122 × 142 cm, önden ve sol yandan yaklaşımda 150 × 142 cm. Kapı içeri açılıyorsa kanadın açılıp kapanması için gereken alan bunlara eklenir; dönüş alanını bu yüzden kapı kanadıyla birlikte çizmeyi öneriyoruz.

Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği her müstakil konutta dar kenarı en az 1,50 m, net alanı en az 3,00 m² olan bir banyo ister (md.29/1); kılavuz bunu banyonun istendiğinde erişilebilir düzenlenebilmesiyle ilişkilendiriyor. İstanbul İmar Yönetmeliği’nin 2018’de yayımlanan metninde bu kenar 1,20 m (md.31/1); metin sonradan değişmiş olabilir, binanıza hangi metnin uygulandığını ilçe belediyesi söyler. Kılavuzun duşlu ve klozetli örnek banyo planında (Şekil 12.2.1) 150 cm’lik daire eşiksiz duşun ıslak alanıyla kesişecek biçimde çizilmiş; duş zemini banyoyla aynı seviyede olduğunda bu alan dönüşte de kullanılabiliyor (bizim okumamız). Dar kenarı 1,20 ya da 1,50 m olan bir banyoda klozet ve lavabodan sonra 150 cm’lik daireye yer kalıp kalmadığı ancak rölövede, yani mekânın ölçülü çiziminde görülür.

Engelli tuvaleti ölçüleri: klozet, transfer boşluğu ve donanım kotları

Tuvalette belirleyici olan, kişinin klozete hangi yandan ve nasıl geçeceğidir. Engelli tuvaleti ölçüleri, kapı dışında, okuduğumuz yönetmeliklerde rakamla verilmiyor: yönetmelikler standartlara gönderiyor; klozet, tutunma çubuğu ve manevra alanının rakamları Bakanlığın denetim formunda ve kılavuzunda. Evde aynı değerler rehberde öneri olarak geçiyor. Kapı için Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği, bina ve bağımsız bölüm girişleri dışındaki mahallerin kapılarında en az 0,90 m net genişlik ister; kapılarda eşik yapılamayacağını, eşiğin zorunlu olduğu hâllerde engellilerin hareketini engellemeyecek önlem alınacağını yazar (md.39).

Desenli duvar kâğıtlı banyoda klozetin yan duvarında bronz tonlu yatay tutunma çubuğu ve tuvalet kâğıdı tutacağı

Örnek: Klozetin yan duvarına yatay bir tutunma çubuğu monte edilmiş; çubuğun yeri ve yüksekliği kaplamadan önce duvar görünüşünde gösterilir.

Engelli klozet yüksekliği

Klozetin oturma yeri yerden 43–48 cm yükseklikte olmalı; değer formda, kılavuzda ve rehberde aynı. Kılavuz bu ölçünün seramik gövdeden değil, oturakla birlikte alınacağını belirtir; form yüksekliğin adaptörle de sağlanabileceğini yazar, rehber adaptör takılabilir klozeti kolaylık sayar.

Klozetin bir yanı mı, iki yanı mı boş kalır?

Form 2019 sonrası binalarda bunu binanın büyüklüğüne bağlar: 800 m²’den büyük binada (dükkânın değil binanın alanı) klozetin iki yanında 90’ar cm net boşluk ve iki yanda katlanır çubuk; 800 m²’den küçük binada en az bir yanda 90 cm boşluk, öbür yanda klozet ekseninden duvara 46 cm ve duvarda sabit çubuk. Eski binalarda ölçü, klozete tek ya da iki yandan yaklaşılmasına göre sorulur. Evde rehber, tekerlekli sandalye ya da yürüteç kullanan yaşlı için klozetin bir yanında en az 90 cm boşluk, öbür yanında klozet ekseninden duvara 46 cm önerir; alan yeterliyse iki yanda 90 cm. Boş tarafı kullanıcının hangi yandan geçtiği belirler; bunu kullanıcıyla ve varsa onu takip eden sağlık profesyoneliyle konuşun.

Engelli tuvaleti tutunma barı ölçüleri

Duvar tarafındaki çubuk sabittir, yerden 80–95 cm yüksekliktedir, duvarla arasında en az 4 cm kalır. Boş taraftaki çubuk katlanır ve klozet yüksekliğinden 25–35 cm yukarıdadır; form ve rehber onu klozet ekseninden 30–35 cm uzağa koyar. Kılavuz çapı 32–50 mm verir ve bütün çubukların herhangi bir yönden en az 1,7 kN kuvvete dayanacak biçimde monte edilmesini ister. Çubukların yeri kaplamadan önce duvar görünüşünde gösterilir; sabitleme yöntemini ürünün montaj kılavuzuna bakarak uygulayıcı seçer, duvar taşıyıcıysa delme kararı inşaat mühendisinindir.

Rehbere göre taharet musluğu da 43–48 cm’de, klozetten erişilen ve geçişi engellemeyen bir yerde olur; sifon kolu tek elle kullanılır ve yerden en fazla 112 cm’dedir. Lavabo için rehber ve kılavuz açık bir sınır koyuyor: ayaklı lavabo kullanılmamalı, lavabo altına dolap yerleştirilmemeli. Tekerlekli sandalyeyle kullanılacak lavabonun yükseklik ve diz boşluğu ölçülerini banyo dolabı yazımızda tablo hâlinde verdik; dolabı lavabonun altına değil yanına almak bu boşluğu açık tutar.

Engelli duş ölçüleri: eşiksiz duş, oturak ve önündeki boş alan

Denetim formunun metninde duş ya da banyo sorusu yok; engelli duş ölçüleri rehberde ve kılavuzda. Duş banyo zeminiyle eşdüzeydir, arada eşik gibi kot farkı yoktur; duşa ve oturağa önden ve yandan erişimi kesen sabit eleman, oturağa geçişi engelleyen kabin ya da perde bulunmaz. Eğim ve süzgecin ayrıntısı banyo tadilatı yazımızın teknesiz duş zemini bölümünde, su yalıtımı aynı yazının su yalıtımı bölümünde.

Çiçek desenli duvar kâğıtlı banyoda cam kapılı duş, sürgülü askıda el duşu ve zeminle aynı seviyede mozaik taban

Örnek: Duşun mozaik tabanı banyo zeminiyle aynı seviyede, arada eşik yok; tekerlekli sandalyeyle kullanılacak duşta cam kabinin duşa önden ve yandan erişimi kesip kesmediği çizimde kontrol edilir.

Duş bölümü ve tutunma çubukları

Duş bölümüTutunma çubuğuÖnünde net boş alan
95 × 95 cmL biçiminde: oturağın karşısında, su kontrollerinin olduğu duvar boyunca ve yan duvarın yarısı boyuncaEn az 90 × 122 cm (oturağa paralel yaklaşım)
76 × 150 cm, oturaklıL biçiminde (kılavuz): oturağın karşısındaki duvar boyunca, yan duvarda oturak hizasına kadarDuş boyunca en az 150 cm uzunluk, 90 cm genişlik
76 × 150 cm, oturaksızBütün duvarlardaDuş boyunca en az 150 cm uzunluk, 90 cm genişlik

Oturak yerden 43–48 cm’dedir, katlanırsa yukarı katlanır ve çubuklar onun hareketini engellemez; çubuklar 80–95 cm yükseklikte, duvardan 4 cm uzaktadır. Rehber ayrıca duş alanı boyunca yer süzgeci, hem sabit hem elde kullanılabilen ve hortumu en az 160 cm olan bir duş başlığı, suyun sıcaklığı için termostat öneriyor.

Kaymaz banyo zemini: kayma direnci sınıfı

Rehber ve form zemini ıslak ve kuru hâlde kaymayan malzemeyle ister; rehber mevcut kaygan zeminin işlemle pürüzlü hâle getirilmesini öneriyor. Kaymaz banyo zemini için sınıfı kılavuzun TS 13882 standardına dayanan tablosu veriyor:

  • Konuttaki banyo zemini (duş hariç): R10 ya da A, sarkaç deneyinde P3
  • Konuttaki duş zemini: R11 ya da B, P4
  • Genel tuvaletler: R10, P3
  • Umumi binalarda yalınayak girilen tuvalet ve banyolar (duş zemini hariç): R11 ya da B, P4
  • Umumi binalardaki duş zemini: R12 ya da B, P5

Kılavuz yeni projelerde sınıfın plana ya da proje notlarına yazılmasını ister. Seramikte bu sınıfı ürünün teknik föyünde arayın ve teklife yazdırın.

Engelli tuvaleti kapı ölçüleri: net genişlik, eşik ve kol

Umuma açık yapıda engelli tuvaleti kapı ölçüleri, binanın proje onayı ya da yapı izni tarihine ve türüne bağlı: form, engelli tuvaletine giden bütün kapılar ve kabin kapısı için tablodaki 80, 85 ya da 90 cm’yi arar; 2019 sonrası alışveriş merkezi, terminal, istasyon ve havalimanı gibi yapılarda tuvalet kapısının inşaat bittikten sonra en az 110 cm net olmasını ister. Evde rehber en az 90 cm önerir.

Açık duran kollu, cam şeritli siyah kapının ardında asma klozet, çanak lavabo ve mermer görünümlü koyu zemin

Örnek: Kapı WC’nin dışına doğru açılıyor ve kolu topuz değil kol tipinde; kaç santimetre geçiş kaldığı ise kanat ve kasa takıldıktan sonra kanadın iç yüzünden karşı kasaya ölçülür.

Kapının kaç santimetre olduğu sorulduğunda ölçülen değer net geçiştir: inşaat bittikten sonra kanadın iç yüzünden karşıdaki kasaya kadar olan mesafe. Kılavuz, net 90 cm kalması için kapı boşluğunun kanat ve kasa kalınlığı düşünülerek, örneğin en az 100 cm bırakılmasını ister. Keşifte mevcut boşluk ölçülür; genişletme bir duvara dokunuyorsa duvarın taşıyıcı olup olmadığını inşaat mühendisi değerlendirir. İmar yönetmeliğinin kapı genişliği ve eşik hükmü, eski binalar için geçiş kuralıyla birlikte ebeveyn banyosu yazımızın kapı bölümünde.

Kılavuza göre tuvalet girişinde kot farkı 6 mm’yi geçmez, 6 ile 13 mm arası en fazla 1/2 eğimle bağlanır; banyoda eşik zorunluysa profil 13 mm’den yüksek olmaz, pahlanır ve döşemeye sabitlenir. Form da kolun topuz gibi kavrama gerektiren türde olmamasını, kapının fazla kuvvet istemeden açılmasını sorar.

Engelli tuvaleti kapısı nereye açılır?

Kılavuz kapının dışarı açılmasını, menteşeli kapının en az 90° açılabilmesini ister. Form 2019 sonrası binalarda kapının dışarı açılıp açılmadığını sorar; bu, idari para cezasına esas sorulardandır. Daha eski binada içeri açılan kapıda kanadın taradığı alanın manevra alanına eklenip eklenmediğine bakar. Kılavuza göre kapıda elektrikli kilit varsa alarm verildiğinde açılmalı, yoksa kapı özel bir araç gerekmeden dışarıdan açılabilmelidir. Evdeki banyo için de içeriden kilitlenen kapının dışarıdan açılabilmesini öneriyoruz.

Evde engelli banyosu nasıl olmalı? Yaşlılar için banyo tasarımları ve engelli hasta banyosu

Bastonla ya da destekle yürüyebilen biri için rehberdeki tuvalet örneği daha dar: kabin en az 90 cm genişliktedir, klozetin iki yanında tutunma çubuğu vardır. Yürüteç kullanan biri için rehber iki örneği de anıyor; hangisinin uygun olduğunu kullanıcının klozete nasıl geçtiği belirler. Yaşlılar için banyo tasarımı bu yüzden her zaman geniş bir dönüş alanıyla değil, kullanıcının nasıl hareket ettiğiyle başlar. Rehber banyoya giden yol için de geçişlerde eşik olmamasını, paspasın kaydırmaz malzemeyle sabitlenmesini, oda ile banyo arasındaki koridorun gece boyunca aydınlatılmasını ya da sensörlü ışık kullanılmasını öneriyor.

Rehber, erişilebilir banyo şimdi tasarlanmayacaksa ileride dönüştürülebilmesi için gereken alanın baştan planlanmasını öngörüyor (“uyarlanabilir konut”). Banyo baştan sona yenileniyorsa kapı boşluğunu, klozetin yanını ve duş zeminini bugünden buna göre bırakmayı öneriyoruz.

Yatarak bakımda transfer lifti ve yatak odası bağlantısı

Engelli hasta banyosu planlanırken yatak ile banyo arasındaki yol da çizilir. Rehber yatak odasının tuvalete yakın olmasını, varsa içinde banyosu olan odanın seçilmesini, yatağın çevresinde tekerlekli sandalyeden transfer için en az 150 cm çaplı alanlar bırakılmasını öneriyor. Yatarak bakılan kişiyi banyoya taşıyan transfer lifti tavana monte edilebilir; kılavuz, tavana monte raylı transfer liftine ayırdığı örnek banyo planında liftin geçebilmesi için kapının sürgülü kayar kapı olmasını gerekli görüyor. Ray asılacaksa bağlantı noktası tavan kapanmadan çizilir; tavana asılacak yükün asma tavana değil döşemeye taşıtılmasını asma tavan yazımızda anlattık, döşemeye etkisini inşaat mühendisi değerlendirir. Hangi aracın uygun olduğuna kullanıcı ve onu takip eden sağlık profesyoneli karar verir.

Engelli tuvaleti zorunluluğu: mağaza, büro, kafe ve klinikte ne aranır?

Engelli tuvaleti şartlarına imar, ruhsat ve denetim metinleri ayrı ayrı bakıyor. Bir işyerine hangisinin nasıl uygulanacağına biz hüküm vermiyoruz; okuduğumuz metinler şunu söylüyor:

  1. İmar: Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği iş hanı, büro, alışveriş merkezi, çarşı, pasaj ve mağaza gibi binalar ile otel ve benzerlerinde tuvalet sayısını kişi sayısına bağlar ve bu yapılarda en az bir kadın, bir erkek engelli tuvaleti ayrılmasını ister (md.48/1); umumi binalarda engelli tuvaletinin büyüklüğü ve sayısı kapasite hesabıyla belirlenir (md.48/5). Bu hükümler binalar için yazılmış; binadaki tek bir dükkâna nasıl uygulanacağını yapı ruhsatını veren idare söyler. İstanbul İmar Yönetmeliği’nin 2018’de yayımlanan metni, alanı 500 m²’den büyük dükkânda ve normal kat alanı 300 m²’yi geçen, iki ya da daha fazla bürolu büro katında engelliler için tuvalet ister (md.31/8); metin sonradan değişmiş olabilir, uygulanan metni ilçe belediyesi söyler.
  2. Ruhsat: İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik, ruhsat verilen işyerlerinin engelliler, yaşlılar ve diğer hareket kısıtlılığı bulunan kişiler için erişilebilirlik mevzuatına uygun düzenlenmesini şart sayar (md.5/1-k, 11 Aralık 2025’te değişen hâli).
  3. Denetim formu: Tuvalet bölümü yalnız yetişkin tuvaletleri için doldurulur; binada personel için bile tuvalet yoksa ya da işyerine ruhsat verilirken tuvalet şartı aranmıyorsa doldurulmaz. Ruhsatın tuvalet şartı, İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik’in sıhhi müesseseler (gayrisıhhi sayılmayan işyerleri) için hazırladığı EK-1’de işyeri türüne göre yazılı. Ortak şartlar on kişiden fazla çalışanı olan müstakil işyerinde kadın ve erkek için ayrı tuvalet ister; iş hanı, iş merkezi ya da pasajda ortak kullanıma ayrılmış yeterli tuvalet varsa ayrıca tuvalet şartı aramaz (EK-1, A-4). Lokanta, pastane ve kahvehanede sınıfa göre ayrıca tuvalet şartı var; bir kafenin ruhsatta hangi başlığa girdiğini ve orada aranan tuvaleti kafe açma yazımızda tabloyla gösterdik. Formun genel denetim ilkelerine göre asansörsüz binada en az bir kadın ve bir erkek ya da bağımsız girişli, kadın ve erkeğin ortak kullandığı bir engelli tuvaleti zemin katta olmalıdır.
  4. Mağaza ve büro tablosu: Formun mağaza ve bürolar için hazırladığı Ek Tablo 1’e göre girişi kaldırıma, meydana ya da yaya yoluna açılan mağaza ve bürolarda da, bahçesi olanlarda da, alanı 200 m²’nin altında ya da üstünde olsun, tuvalet bölümü sorulur; alışveriş merkezi, havaalanı, iş merkezi ya da pasaj içindekilerde bölüm ortak tuvaletler için cevaplanır. Tablonun ilk dipnotu banka, noter, PTT şubesi ile Millî Eğitim Bakanlığından, Sağlık Bakanlığından ve formdaki adıyla Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığından açılış izni alan yerleri bu kaldırım ve bahçe satırlarının dışında tutuyor. Bu dipnotta tuvalet sorusundan bir muafiyet yazmıyor; ikinci dipnot ise aynı yerlerde bina girişindeki işaretli soruların ve dikey dolaşım bölümünün de cevaplanacağını yazıyor. Bu yerlerde formun hangi bölümlerinin sorulacağını il komisyonuna sorun. Apartmanda bağımsız bölüm olarak çalışan işyerleri için hazırlanan Ek Tablo 3’te de tuvalet bölümü sorulur.
  5. Sektör yönetmeliği: Bazı işyerlerinde sektörün kendi yönetmeliği ayrıca engelli kullanımına uygun tuvalet ister; örneğin diş polikliniğinde ve ağız ve diş sağlığı merkezinde aranan tuvaletler diş kliniği yazımızda sayılıyor.

Hangi şartın uygulanacağını çizim başlamadan sorun: ruhsat şartlarını ruhsatı verecek idareye, erişilebilirlik denetimini ilinizdeki erişilebilirlik izleme ve denetleme komisyonuna. Erişilebilirlik İzleme ve Denetleme Yönetmeliği’ne göre komisyon vali ya da görevlendirdiği vali yardımcısının başkanlığında kurulur, sekretaryası il müdürlüğündedir (md.5, md.12). Girişteki bankonun erişilebilir bölümü de aynı formda soruluyor; erişilebilir danışma bankosunun ölçüleri resepsiyon bankosu yazımızda.

Engelli banyosu yaptırmak: iş hangi sırayla ilerler, kim neye karar verir?

Engelli banyosu nasıl yapılır sorusunun cevabı ölçüyle değil, banyoyu kullanacak kişiyle başlar.

Çizimden önce kontrol listesi

  1. Kullanıcı: tekerlekli sandalye, yürüteç ya da baston; klozete hangi yandan geçtiği; yardım eden biri; yatarak bakım.
  2. Yer: ev mi, umuma açık yapı mı; umuma açık yapıda binanın proje onayı ya da yapı izni tarihi.
  3. Rölöve: iç ölçüler, kapı boşluğu, kot farkları, gider ve kolon yerleri, çubuk takılacak duvarların yapısı.
  4. Plan ve görünüş: 150 cm’lik boş alan, kapı kanadı, klozet yanı, duş önü; klozet, çubuk ve taharet yükseklikleri. Çizim setinin onaydan önce nasıl kontrol edileceği proje aşamaları yazımızda madde madde var.
  5. Zemin ve teslim: kayma direnci sınıfı; kapının net genişliği ve kotlar inşaat bittikten sonra yeniden ölçülür.

Kim neye karar verir?

  • Gider ve duş zemininin eğimi: yetkili tesisatçı
  • Acil çağrı hattı, aydınlatma ve prizler: yetkili elektrik tesisatçısı ya da elektrik mühendisi
  • Taşıyıcı duvar, döşeme ve tavan rayının yükü: inşaat mühendisi
  • Tadilat projesi ve ruhsat: ilçe belediyesinin imar birimi
  • Apartmanın ortak yerine dokunan değişiklik: kat malikleri

Banyonun geri kalan kararları için hangi kararın kimde olduğunu banyo iç mimarlığı sayfamızdaki tabloda topladık.

Kat Mülkiyeti Kanunu md.42/2’ye göre ortak yerlerdeki bir değişiklik engellilerin yaşamı için zorunluysa proje tadili, kat maliklerinin en geç üç ay içinde yapacağı toplantıda sayı ve arsa payı çoğunluğuyla karara bağlanır. Toplantı yapılamaz ya da talep kabul edilmezse iş, ilgili kat malikinin talebiyle, bina güvenliğinin tehlikeye sokulmadığını bildiren komisyon raporuna dayanan tasdikli proje değişikliği ya da krokiye göre yapılır.

Projeyi yedi aşamada yürütüyoruz: İlk Görüşme ve Keşif, Konsept Geliştirme, Ön Tasarım, Tasarım Geliştirme, Uygulama Projeleri, Uygulama ve Şantiye Yönetimi, Teslim ve Takip. Uygulama ve Şantiye Yönetimi aşamasında uygulamayı takip ediyor, kalite kontrollerini yapıyoruz. 2010’da kurulan Parada Interiors olarak bugün Tuzla’daki ofisimizde tasarlıyor, Pendik Kaynarca’daki üretim tesisimizde üretiyoruz. Banyo dolabını projeye özel tasarlıyoruz; tekerlekli sandalyeyle kullanılacak bir banyoda dolabın yeri, lavabonun altındaki diz boşluğu açık kalacak biçimde çizimde belirlenir.

Bu yazıda anılan form, rehber, kılavuz ve mevzuat maddeleri 19–20 Kasım 2026’da Bakanlığın sitesinde, mevzuat.gov.tr’de ve Resmî Gazete’de okunan metinlere dayanır.

Sıkça Sorulan Sorular

Engelli tuvaleti kaç m² olmalı?

Okuduğumuz Bakanlık formunun, konut rehberinin ve kılavuzun metninde engelli tuvaleti için toplam metrekare değeri yok. Alanı 150 cm çaplı ya da 150 × 150 cm’lik boş manevra alanı, klozet yanındaki 90 cm boşluk, kapının açılışı ve lavabo birlikte belirler; ölçü rölöve üzerinde çizilerek doğrulanır.

Engelli tuvaletinin kapısı sürgülü olabilir mi?

Bakanlığın kılavuzu sürgülü kayar kapıyı iç kapı olarak tercih edilebilir sayar ve açıkken en az 90 cm net geçiş ister; erişilebilir tuvalet bölümünde ise kapının dışarı açılmasını yazar, sürgülü kapıyı tavana monte transfer liftli örnek banyo planında gerekli görür. Denetim formu engelli tuvaleti kapısının açılış yönü için yalnız “dışarı” ve “içeri” seçeneklerini veriyor; sürgülü kapı için ayrı soru yok, nasıl değerlendirileceğini il komisyonuna sorun. Sürgülü kapıda açıklık kanattan dar kalabilir; duvar içi sürgülü kapıda net geçişin kanat payı düşülerek okunmasını sürgülü kapı yazımızda anlattık.

Tutunma barı yalnız tekerlekli sandalye kullananlar için mi?

Hayır. Bakanlığın konut rehberi tutunma çubuklarının bütün yaşlılar için gerekli olduğunu yazar; klozetin duvar tarafında sabit çubuk, duşta 80–95 cm yükseklikte çubuklar ve ayakta durmakta zorlananlar için lavabonun iki yanında, orta noktası yerden en az 110 cm olan çubuklar önerir. Yerlerini kaplamadan önce çizime işletin.

Engelli banyosunda küvet kullanılabilir mi?

Kullanılabilir; ama rehber ve kılavuz küvet yerine duşu öneriyor. Küvet tercih edilirse ölçü de veriyorlar: küvetin yerden yüksekliği en fazla 45–50 cm; içinde hareketli oturma aparatı ya da baş tarafında oturma yeri; tekerlekli sandalyeyle paralel yaklaşımda önünde en az 90 cm genişlik ve 150 cm uzunluk, baş tarafta oturma yeri varsa 190 cm.

Engelli tuvaletinde acil çağrı butonu gerekli mi?

Umuma açık yapıda denetim formu, klozetten ve yere düşüldüğünde yetişilebilecek, iple çekilerek çalışan bir acil durum çağrı aparatını sorar; bu soru idari para cezasına esastır. Kılavuz ipin klozetin iki yanında tavandan yerden 122 cm’ye sarkmasını, duvarlarda da yerden 30–50 cm yükseklikte bulunmasını tarif eder. Evde rehber, çağrı aparatının tuvalette “istenirse” düzenlenebileceğini, banyoda kullanılabileceğini yazıyor. Elektrik bağlantısını yetkili elektrik tesisatçısı yapar.

Banyonuzu kullanacak kişiye göre birlikte planlayalım

Hizmet bölgemiz İstanbul, Kocaeli ve Yalova. Projenizi anlatın: formda proje türü, il ve ilçe, başlangıç tarihi, metrekare ve bütçe aralığı soruluyor; bu bilgilerle ilk görüşmeyi doğru hazırlıkla yapıyoruz. İsterseniz 0530 822 57 28 numarasını arayın; adreslerimiz iletişim sayfamızda yer alıyor.